Bizi telefon hattından arayınız:

+373 (79) 26-11-27

Makale blogu

Moldovanca

About-us

Moldovaca hakkında ilginç bilgi:

• Moldovaca; Moldova’nın resmi dili, Roman dillerinin Baklan-Roman alt grubundaki bir dildir.. Çağdaş dilbilimcilerinin çoğu, Moldovacayı ayrı bir dil olarak ayırmazlar; Muntean, Oltean, Ardelean (Transilvanya) vb. lehçeleri yanına Dako-Rumencenin Moldova lehçesi olarak onu tanımlar. 

• Moldova lehçesi anılan dil, aynı şekilde Romanya’nın Moldova tarihi bölgesindeki Iaşi, Bacau ve Suceava şehirlerinde, Erdel’de, ayrıca (Ukrayna) Bukovina ve Odesa bölgesinde yaygındır.

• Moldovaca; (Bulgarista’nın Kuzey-Batı bölgelerde ve Voyvodina’da konuşulan) Vlahça ve (XIX. yüzyılının ikinci yarısında Romence olarak yeni ad verilen, bu günlerde Romanya’nın Румынии) Valahça, (XIX. yüzyılında yok olmuş) Dalmaçayaca vb. yanına ayrı bir dil grubunu oluşturur.

• Moldovanca ile Romence aynı dil olduğunu söylenmesine rağmen Romen devleti kurulduktan sonra, bu dile suni olarak çoğu kez gerek olmadığında başka dillerden kelime sokulmuştur. 

• Moldovanca ise, limba moldovenească, moldava lingua, özel değiş olarak daha XVII. yüzyılında  (Grigore Ureche, Miron Costin) ve XVIII. yüzyılının başlangıcında (Dimitrie Cantemir) kullanılmıştır. Bu günlerde Moldovanca, Moldovanların ulusal dili olup, Moldova Cumhuriyeti’nin resmi dilidir. 

• Moldovanca glotonimi, Tuna’dan güney bölgelere Karpatlar’dan güney ve doğuya doğru en eski özel değişidir. Daha XVI. yüzyılında Moldovancaya tercüme yapılmıştır, Moldovancada büyük tarih eserleri bilimsel çalışmalar vb. yazılmıştır. Bu dil grubundan hakkında bilimsel araştırmalar olan tek dildir; «Moldovancamız hakkında» eseri (Grigore Ureche, 1635; Miron Costin, 1677). Bu dil grubundan çok dilli sözlüğüne dahil edilen tek dildir. «Yunanca-İslavca-Moldovanca-Latince Sözlüğü» Nicolae Milescu-Spataru (1672),  «Vocabulario italiano-moldavo» (1719) Silvestro Amelio.

• Sosyolinguistik açısından serbest ve bağımsız işlevi ile Moldovanca münferittir. Moldovanların dilidir, gelişmiş ulusal dillere özgü bir yapısı vardır; kendi edebiyat ve yazı standartları vardır; basit konuşma dilinden ve Moldova’nın farklı bölgelere özgü ağızlarından farklı olan edebi konuşma dilinin özgül biçimi vardır.

• Moldovancada, Latince ile ortak kelime hazinesi vardır, hem nicel hem de niteliksel açıdan esastır. Bu fonun büyük bir kısmının, sesbilgisi, gramer ile kelime haznesi açılarından ortak özellikleri vardır. Latince ile ortak kelimeler, Frakça-Getçe-Daçyaca ortak ve Latincedekilerinden farklı olan sözlükbilimler, aktarılmış unsurlar, Moldovancanın kelime haznesini oluşturur. Moldovancadaki temel kelimeler, Latincedekilere benzer. 
Moldovancada ve Latincedeki zamirler ve çoğu fiiler birbirine benzer.
Latince kelimelere benzeyen Moldovancanın esas kelime haznesindeki kelimeler, önemli, gündelik, hayatta gerekli olan terimleri, faaliyetleri, nesneleri ifade eder. Bu durum, hem konuşma dili hem de Moldovan edebiyatındaki kelime sıklığını açıklar. 
Moldavan edebi dilinin oluşumunda daha gelişmiş akraba dili olduğundan kelime hazinesinin önemli bir kısmının Latinceden aktırıldığını açıktır. Hint-Avrupa dillerindeki çoğu kelimelerin ortak alt katmanı olduğunu belirtmesi gerekir. Bazı Hint-Avrupa dillerinin diğerlere göre birincil oluşuna dair bugünkü teorileri kapsamdaki sübut vasıtaları oldukça yüzeyseldir; dilbilimsel araştırmalarının siyasal ilgilerine dayanır. 
• Karpatlar-Dinyester bölgesindeki nüfusun konuşma tarzını bireyselleştirmiş, özelleştirilmiş, özgünlük getirmiş önemli etkeni, Slav dillerle ortak kelimeler.

• Moldovancada İslav’ındakine benzen kelime tabakası ayrılaşır. Bunlardan en eskisi, Hint-Avrupa topluluğu zamanlarında Traklar, Proto-İslav ve Eski İslavlar arasındaki temaslarından oluşmuş. 
Moldovanca ile İslavların ortak kelime haznesini hakkındaki kanıtları toplayıp ve genelleyerek üç kelime kategorisi olduğunu belirtilebilir:
• Eski çağdaki, Hint-Avrupa topluluğu zamanlarından kalan Traklar, Proto-İslav ve Eski İslavlar arasındaki temaslarından oluşmuş kelimler;
• Eski İslav, Bulgarca ve Sırpçadan alınan kelimeler;
• Tek Moldovanca için karakteristik olan Doğu İslav kelimeleri, başka dillerden alınan ve dili bireyselleştiren, onu ayıran, özellik getiren, özelliklerini belirtilen, özgünlüğünü ile füsunkarlığını getiren kelimeler. 
• Coğrafi konumunun, kültürel ve siyasi ilişkilerinin sonucu, Lehçe’den alınan kelimelerdir; çoktan bilinen bu süreç Moldova’daki bilim adamları tarafından iyi öğrenilmiştir. Daha Dimitrie Cantemir Descriptio Moldaviae eserinde şunu belirlemiş: «Dniyester’in yanında yaşayanlar çok Lehçe kelimesini kullanır, özellikle ev eşyaların Lehçe adlarını kullanırlar».

• Değerli ve benzersiz maddi, ruhsal ve kültürel eserleri yanına Moldova topluluğunun köklü özelliklerinden bir tanesi, kelime hazinesi açısından mükemmel zengin, sesbilimsel, sanatsal ve stilistik açılarından çeşitli Moldovancanın oluşturulmasıdır. Gelenekleri o kadar derin ki, XIX. yüzyılına kadar Moldovanlar ulusal korumuş ve özellikle edebi metinlerde kullanırlar, kendi memologyumu vardır; kendilerinin yarattığı ulusal ay isimleri vardır; bunlar ilk kez, V. Alecsandri, Moldavan yazarlar ve folklorcular P. Ispirescu, M. Sadoveanu, hem de anılan V. Alecsandri’nin eserlerinde kullanılmıştır. 

• Moldova’da geleneksel olarak 31 Ağustosta Ulusal dil günü (Limba Noastră) kutlanır. Limba Noastră adının Türkçe’deki karşılığı «dilimiz» veya «konuşmamız». Şair Alexei Mateevici’in yazdığı şiirin adı aynıdır. Bu şiir, 1994 yılından itibaren ülkenin milli marşıdır. Bu bayram yenidir, ilk kez Moldovancanın resmi dil olduğunda 1991’de kutlanmıştır. 

• Moldova’nın ana yasasına göre, ülkenin resmi dili «Latin asıllı alfabesi ile Moldovanca». 

• Çağdaş Moldova’nın okul ve yükseköğrenim kurumlarında “Moldovanca” dersi hiç yoktur. Dil dersinin adı "Romence". Aynı adını Moldova eğitim kurumlardaki temel eğitim dili taşır. (Kiril alfabesi kullanarak) Moldovanca dersleri ancak Transdniyester bölgesindeki okullarda ikinci sınıftan başlayarak, Ukraynalı ve Rus okullarında dördüncün sınıftan başlayarak yükseköğrenim kurumlarında da verilir.